SER 3.0: zelfstandigen structureel aan tafel in het poldermodel

De positie van zelfstandigen in Nederland blijft een onderwerp van gesprek. Steeds vaker klinkt de vraag of het huidige poldermodel nog wel past bij een arbeidsmarkt waarin zelfstandigen een structurele rol spelen. Die discussie stond centraal tijdens een panel met Connie Maathuis, Niels van der Neut en Hugo Jan Ruts bij de boeklancering van De ZZPuzzel in Nieuwspoort. De conclusie was glashelder: het traditionele poldermodel is toe aan hervorming.

Een stoel die geen stoel is

Connie Maathuis, voorzitter van Vereniging Zelfstandigen Nederland, maakte het probleem scherp zichtbaar: “We zitten op een stoel, maar het is nog niet ónze stoel.” Ze doelt op het feit dat zelfstandigen wel worden gehoord, maar nog niet structureel betrokken worden bij belangrijke besluitvorming over het arbeidsmarktbeleid. Het huidige stoeltjesmodel van de SER (Sociaal-Economische Raad) stamt uit een tijd waarin de arbeidsmarkt overzichtelijk was: werkgevers aan de ene kant, werknemersorganisaties aan de andere, en zelfstandigen nauwelijks aanwezig. Tegenwoordig zijn zelfstandig ondernemers onmisbaar in de economie, maar hun institutionele vertegenwoordiging is beperkt en vaak afhankelijk van goodwill. Maathuis stelt: “Dat kan zo niet langer.”

Waarom de polder zelf moet veranderen

Het panel benadrukte dat verandering niet alleen van de politiek moet komen. Ook de polder — werkgeversorganisaties, brancheverenigingen en vakbonden — moet zelfstandigen structureel erkennen als belangrijke pijler van de arbeidsmarkt. Drie pijnpunten kwamen duidelijk naar voren:

Zelfstandigen vormen een essentieel onderdeel van veel sectoren, van IT, zorg en de zakelijke dienstverlening.
Het traditionele ‘werknemer versus werkgever’-model sluit niet meer aan bij een arbeidsmarkt waarin honderdduizenden professionals bewust voor zelfstandigheid kiezen.
Zelfstandigen zitten nog te vaak alleen “op uitnodiging” aan tafel, waardoor hun invloed beperkt blijft.

Het panel pleitte daarom voor een SER 3.0, waarin zelfstandigen een volwaardige en structurele gesprekspartner zijn.

Macht en verantwoordelijkheid

Niels van der Neut, assistent professor arbeidsrecht aan de Universiteit van Amsterdam, wees op een ongemakkelijke waarheid: een vaste plek voor zelfstandigen betekent dat traditionele partijen macht moeten inleveren. Dat roept lastige vragen op:

Wie bepaalt welke zelfstandigenorganisaties aan tafel zitten?
Wat betekent dit voor de invloed van werkgevers- en werknemersvertegenwoordigers?
Wie durft het hervormingsproces echt in gang te zetten?

Van der Neut: “De polder gaat dit niet vanzelf doen. Partijen moeten vrijwillig macht afstaan — dat gebeurt zelden uit zichzelf. Het vraagt politieke keuzes én bestuurlijke moed.”

Het SER-model 3.0: contouren van verandering

Volgens het panel zou een modern SER-model moeten voldoen aan:

Zelfstandigen zitten structureel aan tafel.
Niet als bijgeschoven stoel, maar als volwaardige derde partij.
Brede maatschappelijke representatie telt zwaarder dan historische structuren.
Besluiten raken werknemers, werkgevers én zelfstandigen.

Dit vraagt institutionele vernieuwing én een mentaliteitsverandering: zelfstandigen mogen niet langer “erbij zitten op uitnodiging”.

Timing en urgentie

Met een nieuw kabinet in aantocht en een andere koers voor het zzp-dossier, staat het onderwerp weer vol in de spotlights. Een toekomstbestendige arbeidsmarkt begint bij erkenning, representatie en een transparante structuur waarin alle werkenden — vast, flexibel en zelfstandig — echt meedoen.

Vraag een vrijblijvend adviesgesprek aan

Vragen hierover? Neem contact met ons op.

Sem Overduin
Public Policy & Affairs Manager
Sem.Overduin@headfirst.nl

Oifik Youssefi
Public Affairs Officer
Oifik.Youssefi@headfirst.nl

Maaike van Driel
Head of Legal
Maaike.vanDriel@headfirst.group

Thomas ten Veldhuijs
Senior Legal Counsel
Thomas.tenVeldhuijs@headfirst.nl

‘SER 3.0’ brengt zelfstandigen structureel aan tafel